Misja tworzenia rządu bez większości, „Dekalog Polskich Spraw” i wotum zaufania przegrane 190 do 266
Po wyborach parlamentarnych z 15 października 2023 r., w których Prawo i Sprawiedliwość zdobyło 194 mandaty w 460-osobowym Sejmie przy 248 mandatach KO, Trzeciej Drogi i Nowej Lewicy, prezydent Andrzej Duda powierzył Mateuszowi Morawieckiemu misję sformowania gabinetu. Powołany 27 listopada 2023 r. trzeci rząd Mateusza Morawieckiego urzędował dwa tygodnie — do 11 grudnia 2023 r., gdy po exposé odwołującym się m.in. do wprowadzenia świadczenia 800+ nie uzyskał wotum zaufania.
Wypowiedź 1wywiad dla Interii i Polsat News
Nie jestem spakowany. Wierzę głęboko, że uda się przemówić do tych posłów innych formacji – pewnie poza KO – dla których ważna jest suwerenność. (…) Polki i Polacy zdecydowali, że osiągnęliśmy najwyższy wynik. Jednocześnie powiedzieli: tym razem musicie poszukać koalicjanta. Taką próbę jesteśmy zobowiązani podjąć.
Wypowiedź 2exposé w Sejmie
Po pierwsze pokazaliśmy, że Polacy mogą polegać na swoim państwie. Wprowadziliśmy zmiany, które daleko wykraczają poza reformę polityki społecznej – zmianę, której symbolem stało się 500+, za chwilę 800+. To rodzaj nowego kontraktu społecznego, [w którym Polak] jest kimś, kto ma swoją godność, prawo do dobrego i szczęśliwego życia.
Ustalenia instytucji, sądów i mediów
Ugrupowania nowej większości parlamentarnej (KO, Trzecia Droga i Nowa Lewica), które 10 listopada 2023 r. podpisały jawną umowę koalicyjną dysponując 248 mandatami, a także część konstytucjonalistów zarzucały prezydentowi i premierowi opóźnianie przekazania władzy o blisko dwa miesiące od wyborów. 11 grudnia 2023 r. Sejm odrzucił wniosek o wotum zaufania dla gabinetu powołanego 27 listopada wynikiem 190 głosów za do 266 przeciw, bez głosów wstrzymujących się (Polsat News), a poza klubem PiS i kołem Kukiz’15 żaden poseł innych formacji nie poparł rządu. Opozycja i media krytykowały również koszty tzw. „dwutygodniowego rządu”, wskazując na wypłatę wynagrodzeń, dodatków wyrównawczych i ekwiwalentów przysługujących odchodzącym ministrom za 14 dni urzędowania (Rzeczpospolita, Onet).
Stanowisko Mateusza Morawieckiego i rządu
Mateusz Morawiecki oraz Kancelaria Prezydenta RP podkreślali, że powierzenie misji sformowania rządu w pierwszym kroku konstytucyjnym (art. 154 ust. 1 Konstytucji RP) przedstawicielowi komitetu z najwyższym wynikiem wyborczym (ponad 7,64 mln głosów, 35,38%) stanowiło realizację zwyczaju ustrojowego stosowanego w III RP. Premier argumentował, że zaprezentowany w listopadzie 2023 r. „Dekalog Polskich Spraw” oraz oferta „Koalicji Polskich Spraw” otwierały pole do merytorycznego porozumienia wokół bezpieczeństwa, inwestycji i zachowania programów społecznych — na czele z podwyższeniem świadczenia wychowawczego do 800+ od 1 stycznia 2024 r. — a przepisy o odprawach ministrów wynikały z ustaw obowiązujących od lat 90.